Inçenerimi pa diferencim, një vetëvrasje ekonomike dhe fizike (2)

Inçenerimi pa diferencim, një vetëvrasje ekonomike dhe fizike (2)
1 Gazeta T&I Durrës Nr 19

Pasi ka argumentuar se me instalimin në Shqipëri të një sistemi me tre inçeneritorë, çdo mbetje me fuqi kalorifike do të jetë e destinuar të digjet, duke rrënuar që në nisje proçesin dhe sistemin e menaxhimit të mbetjeve, zoti Iliaz Mehmeti, antar i Shoqatës Shqiptare të Riciklimit, vijon me analizën e studimit të fizibilitetit të inçeneritorit të Elbasanit, nga pikpamja e kostove për publikun:
“Sipas vetë studimit, ky stabiliment do të inçenerojë 130 ton në ditë, veprimtari për të cilën do të rimbursohet nga buxheti i shtetit me shumën 21,656,000 €, për 6 vjet.  Përllogaritjet me këto të dhëna do të rezultonin me shifrat:
365 ditë x 130 ton/ditë = 47450 ton në vit dhe 21’656’000 € : 6 vite = 3,609,333 €/vit.
Për rrjedhojë kostoja  e inçeneritorit për qytetarët do jetë:
3’609’333  € : 47450 ton = 76.07 €/Ton.
Dhe kjo nuk është kosto finale e trajtimit të 1 ton mbetjeve të inçeneruara, sepse asaj i duhet shtuar kosto e transportit deri tek inçeneritori, e cila, sipas të dhënave nga subjektet që kryejnë transport mbetjesh për bashkitë e tjera, varion nga 10 deri në 20 €/Ton.
Për rrjedhojë, do kemi një kosto minimale prej 85 €/Ton.
Çfarë vërejmë tjetër nga këto shifra dhe nga shqyrtimi i  mëtejshëm i studimit të fizibilitetit është që kostoja për buxhetin do jetë: 85€/Ton+X (të padjegëshme)+ Y( “hiri i rëndë”)+“Z” (“hiri i thatë”),   ku “X” dhe “Y” janë  të panjohura me peshe të madhe në kosto, sepse bëhet fjalë për menaxhimin e një sasie të madhe mbetjesh, siç janë mbetjet e padjegëshme jashtë standartit për inçenerim, ndër to  dhe “hiri i rënde”, i cili  zë 20% të vellimit të hyrë ditor. Ndërkaq,  “Z” përbën një nga zërat më të kushtueshme të shpenzimeve operacionale të një inçeneritori në vendet e BE-së, sepse “hiri i thatë” konsiderohet mbetje e rrezikshme po aq sa mbetjet radioaktive. Por, që në studim, kostoja e trajtimit të “hirit të thatë” lihet qartazi si çështje e hapur per t’u negociuar mes partnerit privat dhe partnerit publik. Kjo do të thotë se partneri privat i rezervon vetes të drejtën t’i paraqesë atij publik faturën e asgjesimit të hirit të thatë, proçes i cili kryhet nga 1 a 2 kompani gjithsej në të gjithë BE-në, me kosto shumë shumë të larta. Një konflikt do çonte në bllokimin e aksesit të mbetjeve urbane në inçenerator,  këstet e të cilit ndërkohë paguhen nga buxheti.

Kostoja e vetem inçenerimit për një familje prej 4 personash, e cila sipas hipotezës (skandaloze) prodhon 1.5 ton mbetje në vit, do jetë: 1.5 Ton/vit x 85 €/Ton = 127.5 €/vit. ”
Kostot e larta të inçenerimit e shtyjnë zotin Mehmeti të shtrojë për diskutim disa problematika dhe rreziqe edhe më të forta, të  lidhura me praktikën e inçenerimit, si:
“- Është e paqartë se kush do të përballojë kostot e vendosjes së standarteve më të larta, gjatë periudhës së kontratës, në kontrollin dhe ndalimin e emetimeve në ajer dhe në tokë të substancave të rrezikshme. Pra, risku që këto kosto të përballohen nga buxheti publik është iminent. Një konflikt do çonte në bllokimin e aksesit të mbetjeve urbane në inçenerator, këstet e të cilit ndërkohë paguhen nga buxheti.
-Po këtu mund të lind qartë dyshimi se standartet aktuale të BE-së mund të mos jenë targeti i standarteve aktuale të “inçeneritorit” lidhur me emetimin e substancave të dëmshme.
-Nuk ka info se ku do depozitohen mbetjet që nuk mund të digjen (“X” në ekuacionin e mësipërm). Ndërkohë, në mungesë të një sistemi të menaxhimit të mbetjeve, të standarteve të diferencimit, të një autoriteti kontrollues dhe rregullator të të gjithë sistemit, sasia e këtyre mbetjeve me destinacion landfillim, në bazë të eksperiencës sonë por edhe të statistikave të BE-së për ato vende të cilat nuk kanë një menaxhim efikas të mbetjeve, rezulton të jetë shumë e lartë (p.sh. Malta, e cila landfillon 95% të mbetjeve). Një konflikt me Bashkinë në këtë rast do çonte në bllokimin e aksesit të mbetjeve urbane në inçenerator , këstet e të cilit ndërkohë paguhen nga buxheti.
-Nuk ka info se ç’do të ndodhë në momentin që bashkia Elbasan nuk do mund apo nuk do dojë të respektojë standartet e seleksionimit të mbetjeve sipas destinacionit, për riciklim, inçenerim apo për landfillim, apo nuk do mund të respektojë sasinë e konkorduar. Një konflikt do çonte në bllokimin e aksesit të mbetjeve urbane në inçenerator, këstet e të cilit ndërkohë paguhen nga buxheti.
Në konkluzion, me premisën që inçenerimi:

  • duhet të bëhet në kushtet e një sistemi efikas të menaxhimit të mbetjeve;
  • duhet të kryhet nga impiante të fjalës së fundit të teknologjisë;
  • duhet të monitorohet rreptësisht nga inspektorati i mjedisit, i paisur me teknologjitë matëse më moderne;
  • është një hallkë e kushtueshme, por e domosdoshme;

më pas, edhe mbi bazën e realizimeve të mësipërme, pyetjet legjitime që lindin janë:
-A mundet që vendime kaq të rëndësishme për vëndin sot, por mbi të gjitha për të ardhmen e fëmijve tanë, të ndërmerren pa një debat të hapur publik, pa një vlerësim të politikave nga një tryezë e gjerë me grupet e interesit, pa një analizë serioze ekonomike dhe ambjentale?
-A nuk eshte rasti, nisur nga fakti që për nga impakti ndaj shëndetit, ndaj riskut të konfliktit social dhe për nga pesha ekonomike që menaxhimi i mbetjeve ka në kuadrin e ekonomisë cirkulare,  të vëmë në këmbë sa më parë një strategji efikase të menaxhimit të mbetjeve, e administruar nga një Autoritet publik-privat, i cili të rregullojë dhe ekzekutojë të gjithë proçesin, duke operuar në dy nivele, atë administrativ dhe atë operativ?
-A është rasti të përmbysim piramidën menaxhimit të mbetjeve dhe të demolojmë industrinë vëndase të riciklimit, duke e privuar atë nga lënda e parë e vlefshme dhe duke sjellë falimentimin e pashmangshëm të saj, ndërkohë që sipas raporteve financiare të MM dhe MF, ku fondet publike për inçenerimin zënë 65% (10 milion €, kundrejtë 14.5 milion € të buxhetuara në 2017) të të gjitha fondeve me destinacion mjedisin, duke sjellë paralizimin e të gjitha inisiativave, si institucionale ashtu edhe ekonomike, në vend?
-A është rasti ta hedhim në anarki totale një proçes kaq të vështirë dhe strategjik për vendin?
-A është rasti të bëjmë zgjedhje të tilla, kaq në kontrast me politikat e BE-së, të tilla që me siguri, në momentin e qasjes në BE do duhet të rishikohen rrënjësisht, me dëme të pakalkulueshme për ne dhe për brezat që do vijnë.
-A është rasti të bëjmë zgjedhje kaq irracionale, ndërkohë që sot, kur jemi në nivelet më të ulta të menaxhimit të mbetjeve,  mund të riciklojmë minimalisht 7% (ose 70 kg/frymë në vit) të sasisë, duke i dhënë një vlerë të shtuar minimale prej 700 €/Ton (çmimi në bursën ndërkombëtare i materjaleve të ricikluara) nëpërmjet kthimit të saj në lëndë të parë dytësore, ndryshe e thëne duke rritur PBB, sepse: 0,07 Ton x 700€/Ton = 50 €
Pra, 50 € të ardhura për çdo Ton mbetje të prodhuar në vend, kundrejt 85 € të shpenzuara për inçenerim? Ose ndryshe akoma, si mund të optohet për vendime të tilla të cilat, në vend të të ardhurave për buxhetin e shtetit, sjellin humbje?”
Duket qartë se zoti Mehmeti ka edhe shume pyetje të tjera, por preferon që ato t’ua lërë gazetarëve investigativë!

Shpërndaje këtë lajm
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Email this to someone
email
Print this page
Print
Share on LinkedIn
Linkedin